در
کتابخانه
بازدید : 478701تاریخ درج : 1391/03/21
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
 
گاهی نفس انسان، انسان را فریب می دهد؛ یعنی خود آدم، خود آدم را فریب می دهد. این دیگر چه حسابی است كه انسان از درون خودش فریب بخورد؟ ! در
مجموعه آثار شهید مطهری . ج23، ص: 231
قرآن می فرماید: بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ [1]. «تسویل» یك تعبیر روان شناسانه ی بسیار دقیقی است كه در قرآن آمده است و به این معنی است كه انسان گاهی خودش از درون خودش فریب می خورد. اگر نفس انسان چیزی را می خواهد، آنچنان آن را برای انسان جلوه می دهد و آنچنان آن را آرایش و زینت و به اصطلاح توالت می كند و آنچنان به دروغ به آن نقش و نگار می بندد كه انسان خیال می كند یك چیزی است، ولی همان درون خود انسان است كه این كار را كرده، برای اینكه انسان خودش را فریب دهد. تعبیر «تسویل» تعبیر عجیبی است. امروز كه روان شناسی خیلی پیشرفت و ترقی كرده، عمیقاً و دقیقاً به این نكات رسیده اند.

حتی به این نكته رسیده اند كه گاهی انسان دیوانه می شود و این دیوانگی هیچ علت عصبی و جسمی ندارد و فقط علت داخلی و روانی دارد. مثلاً وقتی تحمل مصائب، خیلی سخت و دشوار می شود، روان انسان برای اینكه خودش را از شر این غصه ها راحت كند، عقل را مرخص می كند. به قول شاعر:

ز هشیاران عالم هركه را دیدم غمی دارد
دلا دیوانه شو، دیوانگی هم عالمی دارد
و این یك اصل روان شناسی است.

به هرحال مسئله ی كید و مكر نفس (مكائد نفس) - نه مكر نفس انسان با دیگری، بلكه مكر نفس انسان با خود انسان- یك مسئله ی بسیار مهمی است و در عرفان به این نكات، خوب توجه شده است. این دو قسمت آخر [2]كه انسان را وارد ضد اخلاق نموده، بیمار می كند و از حیوان هم پست تر می كند، در عرفان در حد اعلی خوب بیان شده اند و حتی نكاتی گفته شده است كه واقعاً حیرت آور است؛ یعنی انسان تعجب می كند كه چگونه این افراد در ششصد سال، هفتصد سال و یا هزار سال پیش این نكات بسیار دقیق روانی را گفته اند كه امروز در قرن بیستم، روان شناسی به عمق این نكات پی می برد. البته- همان طور كه گفتم- همه ی این مطالب مثل همان مسئله ی «تسویل» از قرآن الهام گرفته شده است، منتها چون اینها افراد با استعدادی هستند، از یك سررشته ای كه قرآن به دست می دهد خوب
مجموعه آثار شهید مطهری . ج23، ص: 232
می توانند دنباله ی رشته را بگیرند و مطلب را پیدا كنند. مثلاً در زمینه ی همین «تسویل» مطلبی را از مولوی برای شما بگویم
[1] یوسف/18 و 83
[2] [ظاهراً مقصود درجه ی سوم خودخواهی و مسئله ی «تسویل» است كه توضیح داده شد. ]
کليه حقوق برای پايگاه شهید مطهری محفوظ است